Ceza yargılaması: Hauptverhandlung nasıl işler ve hangi mahkeme görevlidir?

Çıkış noktası, fiilin adlandırılması değil, beklenen cezadır.

Amtsgericht (asliye derecesindeki ilk derece mahkemesi), dört yıl hapis cezasından daha ağır bir ceza beklenmiyorsa ve Staatsanwaltschaft (savcılık), zarar görenlerin özel korunma ihtiyacı, dosyanın kapsamı veya önemi nedeniyle Landgericht'te dava açmıyorsa görevlidir. Ayrıca dört yıldan daha ağır bir cezaya hükmedemez (§ 24 Abs. 1 und 2 GVG; Abs., bir hükmün fıkrasını gösteren Almanca kısaltmadır).

Amtsgericht içinde Strafrichter, kanunun daha hafif suç kategorisine giren fiillerde, bunlar özel dava yoluyla kovuşturuluyorsa ya da iki yıl hapis cezasından daha ağır bir ceza beklenmiyorsa tek başına karar verir (§ 25 GVG). Aksi hâlde Schöffengericht yargılama yapar (§ 28 GVG); bu mahkeme, başkan olarak Amtsgericht'te görevli bir hâkim ile iki Schöffe'den oluşur (§ 29 Abs. 1 GVG). Schöffe'ler, hukuk eğitimi almamış, fahri olarak görev yapan halktan hâkimlerdir. § 30 Abs. 1 GVG uyarınca Hauptverhandlung sırasında hâkimlik görevini Amtsgericht'teki hâkimlerle aynı kapsamda ve aynı oy hakkıyla yerine getirirler; yani suçluluk ve ceza hakkında birlikte oy kullanırlar. Strafkammer'lerin Schöffe'leri bakımından bu, § 77 Abs. 1 GVG uyarınca kıyasen geçerlidir. Buna karşılık Hauptverhandlung dışındaki kararları hâkim tek başına verir (§ 30 Abs. 2 GVG).

Landgericht bünyesindeki Strafkammer, Amtsgericht'e veya Oberlandesgericht'e ait olmayan bütün Verbrechen'lerde, yani kanunun ağır suç kategorisine giren bütün fiillerde, ve § 74 Abs. 1 GVG'de sayılan diğer hâllerde ilk derece mahkemesi olarak görevlidir. § 74 Abs. 2 GVG'nin tek tek saydığı belirli ağır suçlarda Strafkammer, Schwurgericht (ağır suçlara bakan özel kuruluşlu daire) olarak karar verir. Büyük Strafkammer, başkan dâhil üç hâkim ve iki Schöffe'den oluşur (§ 76 Abs. 1 GVG). Hauptverhandlung'daki kuruluşuna, asıl yargılamanın açılmasına karar verirken kendisi karar verir: § 76 Abs. 2 GVG'de sayılan hâllerde üç hâkim, diğer hâllerde başkan dâhil iki hâkim ve iki Schöffe görev alır. Üçüncü bir hâkimin katılımının kural olarak ne zaman gerekli olduğunu § 76 Abs. 3 GVG söyler.

Dosyanın çağrılması. Duruşma, dosyanın çağrılmasıyla başlar. Başkan, sanığın ve savunma avukatının hazır olup olmadığını ve delillerin getirilip getirilmediğini saptar (§ 243 Abs. 1 StPO). Hüküm vermekle görevli kişiler, Staatsanwaltschaft ve kalemden bir zabıt kâtibi baştan sona hazır bulunmak zorundadır (§ 226 Abs. 1 StPO). Hükümlerin açıklanması dâhil duruşma halka açıktır; yayımlamak amacıyla kayıt yapılması caiz değildir (§ 169 Abs. 1 GVG).

Tanıklar ve kimlik. Tanıklar duruşma salonundan çıkar. Başkan, sanığı kişisel durumu hakkında dinler (§ 243 Abs. 2 StPO); burada konu isnat değil, ad, yaş ve meslektir.

İddianamenin okunması. Staatsanwaltschaft iddianamenin sonuç bölümünü okur (§ 243 Abs. 3 StPO). Ardından başkan, bir Verständigung (mahkeme ile taraflar arasında yargılamanın gidişi konusunda anlaşma) üzerine görüşmeler yapılıp yapılmadığını bildirir (§ 243 Abs. 4 StPO).

Hakların bildirilmesi ve beyan. Sanığa, iddia hakkında açıklama yapmakta veya esasa ilişkin beyanda bulunmamakta serbest olduğu bildirilir (§ 243 Abs. 5 StPO). Konuşup konuşmayacağı ve ne söyleyeceği hazırlık aşamasına aittir, salona değil.

Delillerin toplanması. Sanığın dinlenmesinden sonra deliller toplanır (§ 244 Abs. 1 StPO). Mahkeme, gerçeği araştırmak için delil toplamayı resen, karar bakımından önem taşıyan bütün olgulara ve delillere yaymak zorundadır (§ 244 Abs. 2 StPO). Bunun yanında taraflar delil talebinde bulunabilir; böyle bir talebin hangi koşullarda reddedilebileceğini § 244 StPO diğer fıkralarında düzenler. Her bir delil toplama işleminden sonra sanığa bu konuda söyleyeceği bir şey olup olmadığı sorulmalıdır; talep hâlinde Staatsanwaltschaft ve savunma da bu imkânı elde eder (§ 257 Abs. 1 und 2 StPO).

Esas hakkındaki konuşmalar ve son söz. Delillerin toplanması bittikten sonra önce Staatsanwaltschaft, sonra sanık açıklamaları ve talepleri için söz alır; bunlar esas hakkındaki konuşmalardır. Staatsanwaltschaft'ın cevap hakkı vardır, son söz ise sanığındır. Onun için bir savunma avukatı konuşmuş olsa bile, savunması için kendisinin ekleyeceği bir şey olup olmadığı sorulmalıdır (§ 258 Abs. 1 bis 3 StPO).

Hüküm. Hauptverhandlung, müzakerenin ardından hükmün açıklanmasıyla sona erer (§ 260 Abs. 1 StPO). Delillerin toplanmasının sonucu hakkında mahkeme, duruşmanın bütününden edindiği serbest kanaate göre karar verir (§ 261 StPO). Hüküm, hüküm fıkrasının okunması ve gerekçenin açıklanmasıyla bildirilir; hüküm fıkrasının okunması her hâlde gerekçenin bildirilmesinden önce gelmelidir (§ 268 Abs. 2 StPO). Hüküm duruşmanın sonunda açıklanmalıdır ve en geç iki hafta sonra açıklanmak zorundadır; aksi hâlde Hauptverhandlung'a yeniden başlanır (§ 268 Abs. 3 StPO).

Mahkeme ve yargılamanın tarafları, elverişli hâllerde yargılamanın devamı ve sonucu üzerinde anlaşabilir (§ 257c Abs. 1 StPO). Anlaşmanın konusu yalnızca hükmün içeriği olabilecek hukuki sonuçlar, yargılamaya ilişkin diğer tedbirler ve tarafların yargılamadaki davranışı olabilir; bir ikrar her anlaşmanın parçası olmalıdır. Suçluluk kararı ile iyileştirme ve güvenlik tedbirleri anlaşmanın konusu olamaz (§ 257c Abs. 2 StPO).

Mahkemenin bağlılığı, § 257c Abs. 4 StPO'da sayılan koşullar altında ortadan kalkar; örneğin önemli hususlar gözden kaçmışsa veya sonradan ortaya çıkmışsa. O zaman ikrar delil olarak kullanılamaz. Bir Verständigung, sonuç üzerine yapılmış bir sözleşme değildir.

Gençlerin fiilleri hakkında gençlik mahkemeleri karar verir: Jugendrichter, Jugendschöffengericht ve Jugendkammer (§ 33 Abs. 1 und 2 JGG; JGG, gençlere ilişkin ceza yargılaması kanunu Jugendgerichtsgesetz'in kısaltmasıdır). Orada duruşma halka açık değildir (§ 48 Abs. 1 JGG); Heranwachsende (gençlikle yetişkinlik arasındaki yaş grubundaki kişiler) veya yetişkinler de yargılanıyorsa duruşma açıktır (§ 48 Abs. 3 JGG).